آدرس example.com را می‌نویسید، Enter می‌زنید و صفحه باز می‌شود. اما کامپیوترها بر اساس نام مسیریابی نمی‌کنند؛ آن‌ها از آدرس IP استفاده می‌کنند. سیستمی که بی‌صدا و روزی هزاران بار نام را به آدرس ترجمه می‌کند، DNS (سیستم نام دامنه) است. وقتی DNS کند، خراب یا فیلتر باشد، حتی با اینکه اتصال شما سالم است، به نظر می‌رسد «اینترنت قطع است». در این مقاله می‌خوانید DNS چطور کار می‌کند، چه DNSهای عمومی‌ای وجود دارند و چطور DNS خود را تغییر دهید.
DNS چه کار می‌کند؟
DNS دفترچه تلفن اینترنت است. نامی قابل‌فهم برای انسان مثل example.com را به آدرس عددی واقعی سرور مثل 203.0.113.10 (یک آدرس IPv4 از محدوده رزروشده برای مستندات) یا یک آدرس IPv6 تبدیل می‌کند. بدون آن باید برای هر سایت یک عدد حفظ می‌کردید — و آن عدد هم وقتی سایت هاست خود را عوض کند تغییر می‌کند.
جستجوی DNS مرحله‌به‌مرحله
- کش مرورگر. مرورگر اول چک می‌کند جواب را از قبل می‌داند یا نه.
- کش سیستم‌عامل. اگر نداند، از سیستم‌عامل می‌پرسد که کش خودش را دارد.
- ریزالور بازگشتی (Recursive Resolver). هنوز نامعلوم؟ درخواست به سرور DNS تنظیم‌شده روی دستگاه می‌رود — معمولاً DNS اپراتور یا یک DNS عمومی مثل
8.8.8.8. - سرور ریشه (Root). اگر ریزالور هم نداند، از سرور ریشه می‌پرسد و به سرورهای دامنه سطح بالای مناسب (
.com،.irو ...) هدایت می‌شود. - سرور TLD. سرور TLD به نیم‌سرورهای مرجع (Authoritative) خود دامنه اشاره می‌کند.
- سرور مرجع. جواب نهایی را می‌دهد: آدرس IP.
- کش شدن. هر مرحله پاسخ را به مدت چند ثانیه به نام TTL (زمان زندگی) نگه می‌دارد تا دفعه بعد جستجو تقریباً لحظه‌ای باشد.
انواع رکورد DNS
| رکورد | چه چیزی را نگه می‌دارد |
|---|---|
A | آدرس IPv4 یک نام |
AAAA | آدرس IPv6 یک نام |
CNAME | نام مستعار؛ یک نام را به نام دیگری اشاره می‌دهد |
MX | سرورهای ایمیلی که ایمیل دامنه را دریافت می‌کنند |
TXT | متن آزاد؛ برای تأیید مالکیت دامنه و امنیت ایمیل (SPF، DKIM) |
NS | نیم‌سرورهای مرجع دامنه |
چرا انتخاب سرور DNS مهم است؟
- سرعت. ریزالور کند یا شلوغ شروع هر بارگذاری صفحه را عقب می‌اندازد، حتی اگر خود دانلود سریع باشد. کاهش پینگ و لگ را هم ببینید.
- پایداری. اگر DNS اپراتور خراب شود، سایت‌ها باز نمی‌شوند در حالی که اتصال برقرار است. عوض کردن ریزالور اغلب فوراً مشکل را حل می‌کند.
- حریم خصوصی. ریزالور هر دامنه‌ای را که جستجو می‌کنید می‌بیند. DNS سنتی رمزنگاری ندارد؛ DNS over HTTPS (DoH) و DNS over TLS (DoT) این درخواست‌ها را رمزنگاری می‌کنند تا شبکه نتواند آن‌ها را بخواند.
- فیلتر. بعضی ریزالورها دامنه‌های مخرب یا نامناسب را مسدود می‌کنند؛ بعضی شبکه‌ها هم در پاسخ‌های DNS دخالت می‌کنند. در دسترس بودن و رفتار هر ریزالور از کشوری به کشور دیگر فرق دارد.
DNSهای عمومی محبوب
| سرویس | آدرس‌های IPv4 | نام میزبان Private DNS |
|---|---|---|
| Google Public DNS | 8.8.8.8، 8.8.4.4 | dns.google |
| Cloudflare | 1.1.1.1، 1.0.0.1 | one.one.one.one |
| Quad9 (مسدودکننده دامنه‌های مخرب شناخته‌شده) | 9.9.9.9، 149.112.112.112 | dns.quad9.net |
| OpenDNS | 208.67.222.222، 208.67.220.220 | — |
اینکه کدام سریع‌تر است به محل شما و اپراتورتان بستگی دارد؛ بهتر است دو سه تا را امتحان کنید و مقایسه کنید.
چطور DNS را تغییر دهیم؟
ویندوز ۱۱
Settings ← Network & internet ← Wi-Fi (یا Ethernet) ← Properties شبکه‌تان ← بخش DNS server assignment ← Edit ← Manual ← IPv4 را روشن کنید و DNS اصلی و جایگزین را وارد کنید.
اندروید ۹ به بالا
Settings ← Network & internet ← Private DNS ← گزینه «Private DNS provider hostname» و نام میزبانی مثل dns.google را وارد کنید. (نام منوها بین برندها کمی فرق دارد.)
آیفون
Settings ← Wi-Fi ← روی علامت (i) کنار شبکه بزنید ← Configure DNS ← Manual ← آدرس سرورها را اضافه کنید.
روی مودم
تغییر DNS در تنظیمات مودم (راهنمای ورود به مودم) آن را یک‌جا برای همه دستگاه‌های شبکه اعمال می‌کند.
دستورهای کاربردی DNS
nslookup example.com # ask your resolver for an address (Windows/macOS/Linux)
ipconfig /all # Windows: shows which DNS servers you use
ipconfig /flushdns # Windows: clear the DNS cache
resolvectl flush-caches # Linux (systemd-resolved): clear the cache
sudo dscacheutil -flushcache; sudo killall -HUP mDNSResponder # macOS: clear the cacheخطاهای رایج DNS
DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAINیا «server IP address could not be found»: نام تبدیل نشده است — غلط املایی، دامنه منقضی‌شده یا ریزالور خراب. یک DNS دیگر امتحان کنید.- بعضی سایت‌ها باز می‌شوند و بعضی نه: اغلب کش قدیمی است؛ طبق دستورهای بالا آن را پاک کنید.
- هیچ سایتی باز نمی‌شود ولی پینگ
8.8.8.8جواب می‌دهد: اتصال سالم است و مشکل از DNS است. راهنمای ping و tracert نشان می‌دهد چطور این دو را از هم جدا کنید.
نکات کلیدی
- DNS نام دامنه را به آدرس IP تبدیل می‌کند و برای سریع ماندن پاسخ‌ها را کش می‌کند.
- ریزالور شما روی سرعت، پایداری و حریم خصوصی اثر دارد و روی هر دستگاه یا در مودم به‌راحتی قابل تغییر است.
- DoH و DoT درخواست‌های DNS را رمزنگاری می‌کنند؛ DNS معمولی برای شبکه قابل خواندن است.
- اگر سایت‌ها باز نمی‌شوند ولی مستقیم به یک آدرس IP می‌رسید، اول به DNS مشکوک شوید.